061. Ειδήσεις για την Παραμυθιά και τον Πρόνιο
Από άρθρο επτανησιακής εφημερίδας του 1804 πληροφορούμαστε τα αίτια και τις αφορμές της ρήξης μεταξύ Αλή και Τσαμαγάδων το καλοκαίρι του 1804. Πρωταγωνιστικό ρόλο είχε ο Πρόνιος της Παραμυθιάς. Ο Αλή αφού με τα όπλα και τις δολοπλοκίες είχε εντάξει τους τσαμαγάδες στο πλευρό του εναντίον του Σουλίου, μετά την απόκτηση του, αντί να τους ευχαριστήσει έβαλε σε ενέργεια σχέδια για την πλήρη υποταγή τους.
Η εβδομαδιαία εφημερίδα “ Monitore Settinsulare” ( Επτανησιακός Μηνύτωρ ή Επτανησιακός Αγγελιαφόρος) στο φύλλο με αριθμό 60 ( LX) και ημερομηνία 15/27 Ιουλίου 1804, δημοσιεύει εκτενές άρθρο για αυτές τις εξελίξεις.
Η υπόψη εφημερίδα εκδόθηκε από την 10η Ιουνίου 1803(Ιουλιανό) έως την 4/16η Νοεμβρίου 1805 και άτυπα είχε θέση επίσημου οργάνου της διοίκησης. Ας σημειωθεί ότι είναι γνωστό μόνο ένα πλήρες σύνολο των φύλλων (100) που κυκλοφόρησαν, το οποίο ευρίσκεται στην Ζάκυνθο.
Το άρθρο αναπαράγει ο Ν . Κουρκουμέλης στην δημοσίευση του για την υπόψη εφημερίδα.
Το κείμενο είναι στα ιταλικά και σε μετάφραση έχει ως εξής:
Από έναν άκρως αξιόπιστο άνθρωπο συγκεντρώσαμε τις παρακάτω λεπτομέρειες σχετικά με τα τεκταινόμενα στη γειτονική Οθωμανική αυτοκρατορία, και ελπίζοντας να ευχαριστήσουμε τους αναγνώστες μας, δεν παραλείπουμε να τις δημοσιεύσουμε όπως τις λάβαμε.
Είναι γνωστό πόσο πολύ προσπάθησε ο διάσημος Αλή Πασάς των Ιωαννίνων να καταλάβει το Σούλι, καθώς και η επίμονη αντίσταση των γενναίων κατοίκων για να υπερασπιστούν την ελευθερία τους και τη γη τους από την εισβολή αυτή. Επομένως, καθώς είδε ότι ήταν αδύνατο να πετύχει το εγχείρημα και ότι θα σπαταλούσε άσκοπα χρόνο, ανθρώπους και χρήματα, όσο οι γενναίοι υπερασπιστές του Σουλίου επικοινωνούσαν με την Παραμυθιά και λάμβαναν από εκεί ενισχύσεις σε πολεμικό υλικό και τρόφιμα, αποφάσισε να στρέψει τις δυνάμεις του προς εκείνη την πλευρά με σκοπό να σφίξει ακόμη περισσότερο το Σούλι και να του στερήσει και αυτόν τον πόρο. Και ακολουθώντας αμέσως το σχέδιό του, κατάφερε ξαφνικά να αιφνιδιάσει το κάστρο της Παραμυθιάς και να το καταλάβει, εκδιώκοντας τον Πρόνιο, που ήταν ο αρχηγός εκείνης της περιφέρειας. Ο Πρόνιος, βλέποντας ότι δεν μπορούσε ούτε να ανακτήσει το κάστρο ούτε να αντισταθεί σε έναν εχθρό ισχυρότερο από αυτόν, συμβιβάστηκε μαζί του όσο καλύτερα μπορούσε, συναινώντας να παραμείνει το κάστρο στα χέρια του πασά, διατηρώντας όμως για τον εαυτό του την πόλη και την περιφέρειά της, και δίνοντας επιπλέον ως όμηρο τον γιο του, ώστε να εγγυάται πάντα την αγνότητα των προθέσεών του και να λειτουργεί ως εγγυητής αυτής της συμφωνίας.
Ο Αλή μετέτρεψε το κάστρο σε οχυρό άριστης άμυνας, στη συνέχεια κάλεσε κοντά του τους ηγέτες των γειτονικών πληθυσμών, που στη διάλεκτο εκείνη ονομάζονται Τσάμηδες, και τους εξήγησε ότι είχε καταλάβει το κάστρο αυτό, αποκλειστικά και μόνο για να στερήσει από τους Σουλιώτες κάθε βοήθεια που θα μπορούσαν να λάβουν από εκείνη την πλευρά, και ότι, μόλις ολοκληρωθεί η επιχείρηση, ήταν έτοιμος να το επιστρέψει, αλλά ότι εν τω μεταξύ έπρεπε και αυτοί να προσφερθούν να τον βοηθήσουν. Ο Πασάς πέτυχε όλο το επιθυμητό αποτέλεσμα από αυτή την ομιλία του. Αυτοί οι πληθυσμοί τέθηκαν εύκολα υπό τα λάβαρα αυτού του σύγχρονου Φιλίππου και μαζί με τους δικούς του άνδρες περικύκλωσαν πιο στενά τους Σουλιώτες. Αυτοί συνέχισαν να αμύνονται πραγματικά σαν ήρωες, αλλά αφού εξαντλήθηκαν όλα τα εφόδια και οδηγήθηκαν στα άκρα, μετά από μια αντίσταση που αναβίωσε τα παραδείγματα της σπαρτιατικής ανδρείας και σταθερότητας, έπρεπε τελικά να υποκύψουν στην αντίξοη τύχη και βγήκαν από το έδαφός τους με τιμητικούς όρους. Με τελειωμένη την επιχείρηση, ο Πρόνιος του ζήτησε την επιστροφή του Κάστρου του· έλαβε ως απάντηση ότι όχι μόνο άρμοζε να του το αφήσει, αλλά ότι έπρεπε επίσης να αρκείται στο να γνωρίζει ότι διεκδικούσε την Πόλη και την περιοχή της. Αυτή η απάντηση έθεσε όλους σε συναγερμό. Οι Τσάμηδες, οι διοικητές τους και ο ίδιος ο Πρόνιος ενώθηκαν για να εκδικηθούν. Πολιορκήσανε δύο φορές το κάστρο, και αν και δεν το κατέλαβαν ακόμα, κατάφεραν ωστόσο να καταλάβουν ένα ρυάκι από το οποίο οι πολιορκημένοι προμηθεύονταν νερό, κάτι που πρέπει να τους προκάλεσε τεράστια ταλαιπωρία, καθώς δεν είχαν καλό κρασί για να το αντικαταστήσουν. Εκτός από αυτό, οι πολιορκητές έστησαν εσπευσμένα μερικούς μικρούς πύργους, τόσο για να περικυκλώσουν το Κάστρο, όσο και για να διακόψουν κάθε επικοινωνία με το νερό. Ευρισκόμενα τα πράγματα σε μια τέτοια κατάσταση αναταραχής, η Α.Ε. ο Καπετάν Μπέης, ο οποίος βρισκόταν με το μικρό του στόλο αγκυροβολημένος στην Κέρκυρα, σκέφτηκε να αποχωρήσει και να μεταβεί σε εκείνες τις ακτές για να επιλύσει, αν ήταν δυνατόν, εκείνες τις στεριανές διαφορές. Η σύνεση αυτού του ναυάρχου έθεσε σε εφαρμογή όλα τα μέσα που ήταν κατάλληλα για να τον οδηγήσουν στο στόχο του. Αρχικά πέτυχε μια εκεχειρία, αλλά στη συνέχεια, καθώς δεν μπόρεσε να συμφιλιώσει τόσα και τόσο διαφορετικά συμφέροντα αυτών των ανθρώπων, ξαναπήραν τα όπλα, και σήμερα ο πόλεμος είναι πιο έντονος από ποτέ. Μερικοί ηγέτες των Σουλιωτών, όπως ο Κίτσο Μπότσαρης, Φωτο Τζαβέλλας, Τούσα Ζέρβας, Τζίμα Δράκος και άλλοι, βλέποντας τον Πασά εμπλεκόμενο σε αυτή τη διαμάχη, εκμεταλλεύτηκαν την περίσταση και, συγκεντρώνοντας καλό αριθμό των διασκορπισμένων Σουλιωτών, βαδίζουν για την ανάκτηση της χαμένης πατρίδας τους και ελπίζουν να ξαναδούν τα πατρώα τους και να χαιρετήσουν εκ νέου εκείνους τους προσφιλείς τόπους από τους οποίους αναγκάστηκαν να φύγουν.
Μαθαίνουμε λοιπόν λεπτομέρειες για τις συγκρούσεις στην Παραμυθιά αλλά και για την οργάνωση του Κάστρου καθώς και για την παρέμβαση του Σερεμέτ Μπέη, αντιναυάρχου του οθωμανικού στόλου.
Χαρακτηριστική και η δημοσιογραφική αναφορά για υποκατάσταση του νερού με κρασί και μάλιστα για μουσουλμάνους!
Τέλος η παρουσίαση της ενεργοποίησης των Σουλιωτών, γίνεται με τρόπο που ουσιαστικά αποκρύπτει την εμπλοκή του Μοτσενίγου.
Πηγή: Ν.K. Κουρκουμέλης: Monitore Settinsulare (1803-1805), Η δυσεύρετη εφημερίδα της Επτανήσου Πολιτείας, Πανεπ. Ιωαννίνων/ Φιλ. Σχ./ Τμήμα Ιστ.& Αρχαιολογίας/ Δωδώνη Τεύχος Πρώτο, Τόμος 36-37 (2007-8)