042. Η ρωσική πολιτική σε Επτάνησα και Ήπειρο και οι Σουλιώτες
Τα ρωσικά αρχεία μας διαφωτίζουν για την ρωσική πολιτική, τα κίνητρα και τους στόχους της αλλά και για γεγονότα, την περίοδο πριν και μετά την πτώση του Σουλίου.
Η βασική πληροφόρηση από αυτή την πηγή προσφέρθηκε στο ελληνικό κοινό με το έργο του Άρς: “ Ήπειρος και Αλβανία”.
Σχετικά όμως έχει μελετήσει και δημοσιεύσει και η Αυγούστα Μιχ. Στανισλάφσκαγια. Και αυτή, κύρια μέσα από επιστολές και αναφορές των βασικών πρωταγωνιστών της εποχής δηλαδή του Μοτσενίγου ( τσαρικού πληρεξούσιου στην Επτάνησο Πολιτεία), του Ιταλίνσκι ( Ρώσου πρεσβευτή στην Πύλη) και των Βοροντσώφ και Τσαρτορίσκι ( διαδοχικών υπουργών εξωτερικών).
Το έργο της “Ρωσία και Ελλάδα στα τέλη του 18ου και αρχές του 19ου αιώνα” έκδοση της Σοβιετικής Ακαδημίας Επιστημών στη Μόσχα στα 1976, περιλαμβάνει στις σελίδες 273-288 στοιχεία που αφορούν στους Σουλιώτες, την Ήπειρο και τα Επτάνησα.
Η παρούσα και οι επόμενες αναρτήσεις θα παρουσιάσουν αποσπάσματα στην εφικτή για το ιστολόγιο μας μετάφραση. Στόχος η τεκμηρίωση των γεγονότων και των πολιτικών που οδήγησαν τους Σουλιώτες στην στρατιωτική υπηρεσία των Ρώσων. Από την υπηρεσία δηλαδή στην Επτάνησο Πολιτεία στην ένταξη στον ρωσικό στρατό με υποχρέωση υπηρεσίας σε μέτωπα και εκτός Επτανήσων. Από την παραδοσιακή υπηρεσία υπό τον καπετάνιο τους, στην υπηρεσία υπό Ρώσο αξιωματικό με συνθήκες εκγύμνασης και δράσης κατά τις σύγχρονες τάσεις των μεγάλων στρατών της εποχής.
Η Α. Μ. Στανισλάφκαγια λοιπόν αναφέρει:
σ. 273
.
.
.
Από το 1802 και μετά, η εμπλοκή της Ρωσίας στις υποθέσεις του Αλή και της Δημοκρατίας (σ. μεταφρ.: Επτάνησου Πολιτείας) άρχισε να γίνεται πιο ενεργή. Η Γερουσία βομβάρδισε τον Μοτσενίγο με παράπονα ότι ο πασάς κρατούσε Ιόνιους (σ. μετ.: Επτανήσιους) εμπόρους που εμπορεύονταν στις περιοχές του και κατάσχει την περιουσία τους, επιβάλλοντας υψηλούς δασμούς στα αγαθά της Δημοκρατίας (σ. μετ.: Επτανήσου Πολιτείας) και καθυστερώντας την παράδοση ζωτικών προμηθειών τροφίμων. Αλλά και ο Αλή είχε τους λόγους του
σ.274
για δυσαρέσκεια. Τα νησιά, ειδικά η Λευκάδα, χρησίμευαν ως καταφύγιο για τους κλέφτες, ουσιαστικά ως χώρος διοργάνωσης για τις επιδρομές τους στις απέναντι ακτές, κάτι που επηρέαζε ιδιαίτερα τους υπηκόους του. Ο Μοτσενίγος αναγκάστηκε να ενεργήσει ως μεσολαβητής. Ο Τεπελενλής του ζήτησε να διευκολύνει μια διευθέτηση. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Δημοκρατίας ( σ. μετ.; Επτάνησου Πολιτείας) και του πασά κατέληξαν με την υπογραφή μιας σύμβασης στις 9(21) Νοεμβρίου 1803, βάσει της οποίας ο ηγεμόνας των Ιωαννίνων μείωσε τους δασμούς στα ιονικά ( σ. μετ.; επτανησιακά) προϊόντα και καθιέρωσε προτιμησιακούς εμπορικούς όρους, ενώ η Γερουσία δεσμεύτηκε να μην δεχτεί φυγάδες κλέφτες ή τις οικογένειές τους. Ουσιαστικά όμως η σύμβαση ελάχιστα άλλαξε την κατάσταση. Οι κλέφτες συνέχισαν να βρίσκουν καταφύγιο στα νησιά, και ο Αλή συνέχισε να παρεμβαίνει στο εμπόριο και τον εφοδιασμό των Ιονίων σε τρόφιμα. Είναι αλήθεια ότι η ρωσική διοίκηση στα νησιά πέτυχε κάποια επίσημα κέρδη: ο Μοτσενίγος, ο οποίος μεσολάβησε στις διαπραγματεύσεις, εξασφάλισε για τον εαυτό του το δικαίωμα να επιβλέπει τις σχέσεις της Δημοκρατίας ( σ. μετ.: Επτάνησου Πολιτείας). Η Ρωσία βρέθηκε σε δύσκολη θέση από τις συνεχείς καταπατήσεις του Αλή στην περιοχή της πρώην Βενετικής Αλβανίας. Ο Αλή ενέπνευσε τον μεγαλύτερο φόβο στους κατοίκους της. Και δεν είναι περίεργο: η Πρέβεζα δεν ανέκαμψε ποτέ από την τρομερή καταστροφή που προκάλεσε στην πόλη το 1798. Ο πληθυσμός της μειώθηκε κατακόρυφα, οι άνθρωποι υπέφεραν από φτώχεια και το εμπόριο κατέρρευσε.
σ.275
.
.
.
Η Πύλη και ο Αμπντουλάχ, παρά την αδυναμία τους, έδειχναν την πρόθεση ότι ήθελαν να πάρουν τον έλεγχο του ελληνικού πληθυσμού των πόλεων και να περιορίσουν τα προνόμιά του, τα οποία είχαν θεσπιστεί με τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης του 1800 και εγγυάτο η Ρωσία.
Στα έτη 1803-1805, μια τέτοια απόπειρα έγινε δύο φορές. Το 1803, η Πύλη αποφάσισε να θεσπίσει νέους κανονισμούς για τις ελληνικές πόλεις, δηλαδή να επιβάλει επιπλέον φόρους, να αλλάξει τη διαδικασία είσπραξης φόρων από τη Βόνιτσα και την Πρέβεζα, το δικαίωμα των κατοίκων να δικαστούν από τοπικό δικαστήριο και να φέρουν όπλα. Οι κάτοικοι των πόλεων έστειλαν στον Μοτσενίγο τον εκπρόσωπό τους, τον ταγματάρχη Χρήστο ( Χρηστάκη) Καλόγερο. Η ρωσική κυβέρνηση απέτρεψε τις απόπειρες της Πύλης, δηλώνοντας ότι η Ρωσία δεν θα επιτρέψει την παραβίαση της Συνθήκης της Κωνσταντινούπολης και των προνομίων άλλων πόλεων, και το ελληνικό σχέδιο εγκαταλείφθηκε.
σ.276
Ωστόσο, η υπόθεση δεν τελείωσε εκεί. Ο Αμπντουλάχ Μπέης άλλαξε αισθητά τη στάση του (ο Μοτσενίγος υποψιαζόταν ότι ο Αλή τον είχε δωροδοκήσει και ότι ο βοεβόδας και ο πασάς των Ιωαννίνων συνεργάζονταν). Στα τέλη του 1804 - αρχές του 1805 ο Αμπντουλάχ Μπέης έθεσε στην Πάργα, στην Πρέβεζα και την Βόνιτσα νέες απαιτήσεις, που επίσης παραβίαζαν το καθιερωμένο καθεστώς των ελληνικών πόλεων, μεταξύ των οποίων η μεταβίβαση σε αυτόν των προνομίων του ανώτατου δικαστηρίου, τα οποία μέχρι το 1797 ασκούσε ο βενετσιάνος προβεδιτόρος, η επαναφορά του φόρου που προηγουμένως καταβαλλόταν στη Βενετία την εφαρμογή μέτρων κατά των Ελλήνων πλοιοκτητών με άδεια χρήσης ρώσικης σημαίας και δήλωσε επιπλέον ότι η περιουσία που ανήκε στους κατοίκους πριν από τα γεγονότα του 1798 και στη συνέχεια καταλήφθηκε από αυτούς, δεν θα επιστραφεί. Στο πλαίσιο αυτό, ο βεοβόδας απαγόρευσε υπό την απειλή θανάτου στους εκπροσώπους των πόλεων να διαμαρτύρονται στον Μοτσενίγο. Ωστόσο, αυτοί απευθύνθηκαν σε αυτόν και η ίδια ιστορία επαναλήφθηκε: ο Μοτσενίγος συμβούλεψε τους κατοίκους των πόλεων να μην υποκύψουν στον βεοβόδα
Ο Ιταλίνσκι, σύμφωνα με τις οδηγίες της Αγίας Πετρούπολης, άσκησε πίεση στην Πύλη και το καθεστώς των πόλεων παρέμεινε το ίδιο. Οι καλές σχέσεις του Τούρκου βοεβόδα με τη ρωσική διοίκηση και η υποστήριξη εναντίον του Αλή Πασά αποκαταστάθηκαν
Βλέπουμε λοιπόν την σταθερή απόφαση και στάση της τσαρικής Ρωσίας να στηρίξει τους ελληνικούς πληθυσμούς των ηπειρωτικών παραλίων στην προοπτική να τους έχει συμμάχους για παρεμπόδιση της πρόσβασης στην θάλασσα του αναξιόπιστου Αλή και για να τους αποσπάσει από την επίδραση της Γαλλίας. Ο γαλλικός κίνδυνος εξάλλου έστρεψε την Ρωσία προς την Πύλη και την Αγγλία.
Σε αυτό το πλαίσιο η Ρωσία στήριξε και τους μουσουλμάνους αλβανόφωνους της Τσαμουριάς.
Και βέβαια και τους ορθόδοξους Σουλιώτες με τις ισορροπίες που επέβαλλε η Ρωσοτουρκική συμμαχία, όπως θα φανεί στη συνέχεια και από την μελέτη της Α. Μ. Στανισλάφσκαγιας.
Ο βοεβόδας Αμπντουλάχ διοικούσε την Πρέβεζα, την Πάργα, την Βόνιτσα και τον Βουθρωτό για λογαριασμό του σουλτάνου με βάση την Συνθήκη του 1800.
Πηγή: Станиславская Августа: Россия и Гречия в конче хviii начале хiх века / Москва 1976
( στην Βιβλιοθήκη: BNF / ταξ. αρ.: 8e G 808170)